ZACHOWEK – komu i kiedy przysługuje?

Zachowek jest instytucją mającą na celu zabezpieczenie interesów majątkowych najbliższych członków rodziny spadkodawcy. Zachowek zapewnia określonym osobom bliskim spadkodawcy, niezależnie od jego woli, korzyść stanowiącą część wartości udziału spadkowego, który przypadłby tym osobom w razie dziedziczenia ustawowego. Zachowek – kiedy i komu przysługuje?

Komu przysługuje zachowek?

Zgodnie z art. 991 § 1 k.c. osobami uprawnionymi do otrzymania zachowku po zmarłym spadkodawcy są jego:

1. zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki)
2. małżonek
3. rodzice

Osoby te mogą ubiegać się o zachowek, jeżeli, w przypadku dziedziczenia ustawowego, byłyby powołane do spadku.

Przykład:

Spadkodawca miał dwoje dzieci i żonę. Rodzice spadkodawcy żyli w chwili otwarcia spadku. Spadkodawca sporządził testament, w którym do całości spadku powołał osobę X. Osobami uprawnionymi do dochodzenia zachowku po nim będą, zatem tylko dzieci oraz żona. Rodzice, bowiem zgodnie z ustawowym porządkiem dziedziczenia należą do dalszego kręgu spadkobierców (dziedziczą dopiero w przypadku, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych).

Warto pamiętać, że osobami uprawnionymi do zachowku są nie tylko najbliżsi spadkodawcy, którzy zostali pominięci przy dziedziczeniu (np. z uwagi na sporządzenie testamentu). Są to także spadkobiercy, których wartość udziału w otrzymanym spadku nie pokrywa należnego im zachowku.

Przykład:

Spadkodawca za życia darował cały swój majątek na rzecz osoby X. Na podstawie dziedziczenia ustawowego spadek po nim nabyły jego dzieci. Wartość spadku jest równa zero. Dzieci spadkodawcy będą mogły dochodzić zachowku od osoby X.

Osoby wyłączone z zachowku

Uprawnionymi do zachowku nie są: zstępni, małżonek, rodzice spadkodawcy, którzy: zrzekli się dziedziczenia (art. 1049 § 2 k.c., odrzucili spadek (art. 1020 k.c.), zostali uznani za niegodnych dziedziczenia (art. 928 § 2 k.c.), zostali wydziedziczeni (art. 1008 k.c.). W ich miejsce jednakże mogą wstąpić ich zstępni (np. dzieci), przy czym w przypadku zrzeczenia się dziedziczenia będzie to możliwe tylko wtedy, gdy w umowie zrzeczenia tak postanowiono.

Kiedy przysługuje zachowek?

Zachowek przysługuje osobie uprawnionej wtedy, kiedy nie otrzymała ona należnej jej części spadku ani na skutek dziedziczenia, czy zapisu, ani na skutek otrzymanej od spadkodawcy za życia darowizny. Uprawniony może domagać się, więc zachowku, gdy nie otrzymał należnej mu wartości majątkowej w żadnej z wymienionych postaci (roszczenie pełnego zachowku), a także, gdy uzyskana korzyć nie pokrywa w pełni wartości należnego mu zachowku (roszczenie o uzupełnienie zachowku).

Od kogo możemy domagać się zachowku?

Dochodzenie przez uprawnionego zachowku następuje w pierwszej kolejności od spadkobierców zmarłego, którzy spadek otrzymali, następnie od zapisobierców windykacyjnych ustanowionych przez spadkodawcę, a na końcu od osoby przez niego obdarowanej. Gdyby, więc uprawniony do zachowku nie mógł otrzymać od spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego należnego zachowku, może on żądać jego pokrycia od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczaną do spadku.

Wysokość zachowku

Wysokość zachowku ustala jest w oparciu o art. 991 § 1 k.c. Uprawnienie do zachowku przyjmuje postać roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej odpowiadającej wartość ½ lub 2/3 udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu, gdyby doszedł do dziedziczenia z ustawy. Zachowek stanowiący 2/3 udziału spadkowego przysługuje osobom wyłącznie małoletnim oraz osobom trwale niezdolnym do pracy. Zachowek stanowiący ½ przysługuje zaś pozostałym osobom uprawnionym.

Trwałą niezdolność do pracy oraz małoletniość należy oceniać na chwilę otwarcia spadku, a nie, np. na chwilę dochodzenia zachowku.

Przedawnienie roszczenia o zachowek

Roszczenie o zachowek jest roszczeniem majątkowym, które przedawnia się z upływem lat 5 od chwili ogłoszenia testamentu. W przypadku, gdy testamentu nie było i występuje dziedziczenie ustawowe przyjmuje się, iż bieg terminu przedawnienia należy liczyć od chwili otwarcia spadku.

Zapraszamy do kontaktu z naszym prawnikiem: http://www.adwokat-pierog.warszawa.pl | Adwokat Warszawa