OBNIŻENIE ZACHOWKU W OPARCIU O ART. 5 K.C.

by pierogroksana@gmail.com

Roszczenie o zachowek, jako roszczenie pieniężne, może zostać uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Możliwość obniżenia zachowku w oparciu o art. 5 kodeksu cywilnego jest możliwa, co potwierdza orzecznictwo sądowe w sprawach o zapłatę zachowku. Kiedy więc będzie możliwe obniżenie, czy wręcz całkowite pozbawienie zachowku w oparciu o art. 5 kodeksu cywilnego? Poniżej prezentujemy kilka orzeczeń mających kluczowe znaczenie dla powyższej kwestii.

Obniżenie zachowku – art. 5 kodeksu cywilnego

Na początek wyjaśnić należy, o czym mówi art. 5 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Oznacza to tyle, że w przypadku uznania, że wypłata na rzecz danej osoby zachowku byłaby sprzeczna m.in. z zasadami współżycia społecznego, sąd może nie udzielić ochrony prawnej takiej osobie, a mianowicie może, co najmniej obniżyć wartość dochodzonego przez nią zachowku.

 Zastosowania art. 5 kodeksu cywilnego w sprawie o zachowek

Podkreślić należy, że pozbawienie lub obniżenie zachowku osoby uprawnionej na mocy art. 5 kodeksu cywilnego może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Wskazał to m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 14 marca 2018 r., II CSK 276/17:

Nie jest wyłączone stosowanie konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego w odniesieniu do roszczenia o zachowek. Może, zatem dojść do oddalenia powództwa o zachowek ze względu na jego sprzeczność z zasadami współżycia społecznego lub do obniżenia z tej przyczyny jego kwoty, aczkolwiek powinno to nastąpić jedynie w przypadkach wyjątkowych. Zachowek stanowi, bowiem przejaw realizacji obowiązków moralnych spoczywających na zmarłym wobec najbliższych członków rodziny.

Obniżenie/ pozbawienie zachowku  –  orzecznictwo:

Z kolei Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 marca 2018 r., IV CNP 10/17 wskazał, że:

Niezależnie od możliwości pozbawienia spadkobiercy prawa do zachowku w sytuacjach określonych w art. 928 i art. 1008 kodeksu cywilnego, nie jest wyłączone obniżenie albo pozbawienie prawa do zachowku na podstawie art. 5 kodeksu cywilnego z powodu sprzecznego z zasadami współżycia społecznego zachowania uprawnionego w stosunku do spadkodawcy.

Sąd Najwyższy, zatem stanął na stanowisku, iż pozbawienie osoby prawa do zachowku może zaistnieć nawet w przypadku, gdy ta osoba nie została uznana za niegodną dziedziczenia lub też nie została wydziedziczona.

Nadto, nie tylko postawa uprawnionego do zachowku względem spadkodawcy jest istotna, co do stwierdzenia zasadności wypłaty zachowku. Nie bez znaczenia pozostaje też postawa osoby ubiegającej o zachowek względem zobowiązanego do wypłaty zachowku. Potwierdził to Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 lipca 2012 r., I CSK 75/12:

Dopuszczalne jest całkowite pozbawienie prawa do zachowku w wyniku zastosowania art. 5 KC, odnoszonego do samej postawy uprawnionego względem zobowiązanego z tytułu zachowku, a przy tym ze względu na taką postawę występującą w przeszłości.

Orzecznictwo potwierdza, więc, że można obniżyć lub nawet pozbawić osobę zachowku w oparciu o art. 5 kodeksu cywilnego. Aby tak się stało osoba zobowiązana do wypłaty zachowku musi uwodnić zasadność swojego zarzutu nadużycia prawa podmiotowego przed sądem.

Czytaj więcej:

Kancelaria Adwokacka Adwokat Roksany Pieróg specjalizuje się w sprawach o zachowek. Otrzymałeś wezwanie do zapłaty zachowku skontaktuj się z nami www.adwokat-pierog.warszawa.pl |Adwokat Warszawa | Adwokat Spadki Warszawa |Adwokat Prawo Spadkowe Warszawa |Adwokat Sprawy Spadkowe Warszawa

Telefon